Pytania i odpowiedzi2018-09-20T13:40:58+00:00

Pytania i odpowiedzi

Poniżej znajdują się odpowiedzi na często zadawane pytania dotyczące HAE

Dziedziczny Obrzęk Naczynioruchowy (ang. Hereditary Angioedema – HAE), potocznie zwany Wrodzonym Obrzękiem Naczynioruchowym, jest ultra rzadkim i potencjalnie zagrażającym życiu schorzeniem genetycznym. Do podstawowych objawów HAE zalicza się napadowo pojawiający się obrzęk tkanki podskórnej lub podśluzówkowej występujący w różnych częściach ciała: ręce, nogi, twarz, drogi oddechowe. Ponadto, na skutek obrzęku ściany jelita, pacjenci często odczuwają napady rozdzierającego bólu brzusznego, któremu towarzyszą nudności i wymioty. Szczególnie niebezpiecznym dla chorego obrzękiem, mogącym doprowadzić do śmierci wskutek uduszenia, jest obrzęk dróg oddechowych.
Brak szczegółowych statystyk dotyczących ilości chorych dotkniętych schorzeniem. Przyjmuje się jednak, że szacowana ilość pacjentów, zarówno zdiagnozowanych, jak i niezdiagnozowanych, cierpiących na HAE zamyka się w przedziale od 1:10.000 do 1:50.000 osób.
Wiek, w jakim pojawiają się pierwsze objawy dziedzicznego obrzęku naczynioruchowego jest zróżnicowany w zależności od pacjenta. Większość z chorych doświadcza pierwszych napadów obrzęku w wieku wczesnego dzieciństwa lub w okresie dojrzewania. Z upływem wieku napady obrzęku mogą się nasilać.
Napady Dziedzicznego Obrzęku Naczynioruchowego uzewnętrzniają się przede wszystkim, jako ostre obrzęki tkanki podskórnej lub podśluzówkowej występujące na dolnych i górnych kończynach, twarzy, szyi, jak również na pośladkach i genitaliach. Pomimo, że obrzęki skórne nigdy nie są powiązane ze świądem, powodują odczucie napięcia skórnego, któremu bardzo często towarzyszy przenikliwy ból. Dodatkowo obrzęki twarzy i kończyn zniekształcają i oszpecają ciało chorego. Obrzęk może pojawiać się również na ścianach jelita. Z tym rodzajem obrzęku związany jest rozdzierający bólu brzuszny, któremu towarzyszą nudności i wymioty. W skrajnych przypadkach może wystąpić porażenie jelit. Najbardziej niebezpiecznym dla chorego napadem jest obrzęk krtani lub górnej części układu oddechowego, który może być przyczyną śmierci pacjenta wskutek uduszenia.
Częstotliwość występowania, czas trwania i dotkliwość objawów jest zróżnicowana w zależności od chorego. Około trzydzieści osiem procent pacjentów doświadcza więcej niż jednego napadu obrzęku w miesiącu, u około czterdziestu procent pacjentów napady występują w przedziale od 6 do 11 w skali roku, natomiast u pozostałych dwudziestu dwóch procent objawy występują nieczęsto.
W większości przypadków objawy występują przejściowo, narastając w przedziale czasowym od 12 do 36 godzin, a następnie ustępują w czasie pomiędzy 2-5 dni. Jednakże, niektórzy pacjenci mogą doświadczyć ataków, które trwają ponad tydzień. Pomimo, że napady HAE są ograniczone w zakresie występowania, ich całkowita nieprzewidywalność stanowi wielkie obciążenie dla pacjentów, bezpośrednio wpływając na jakość ich życia. Chorzy z nieleczonymi napadami Dziedzicznego Obrzęku Naczynioruchowego, wskutek występujących objawów, mogą utracić nawet do 100-150 dni roboczych w skali pełnego roku.
Występujący u pacjenta napad obrzęku krtani może doprowadzić do zaburzeń dróg oddechowych i stać się potencjalną przyczyną śmierci wskutek uduszenia. Wśród chorych na Dziedziczny Obrzęk Naczynioruchowy, u których występują obrzęki krtani, szacowany wskaźnik śmiertelności nieleczonych napadów, lub leczonych niewłaściwie, sięga czterdziestu procent. W sytuacji wystąpienia obrzęku błony śluzowej krtani, należy bezzwłocznie zastosować właściwe leczenie. W przypadku braku dostępnych terapii w zakresie HAE, koniecznym może okazać się intubacja lub tracheotomia.
Pacjenci chorzy na HAE posiadają wadę genu odpowiedzialnego za kontrolę białka osocza zwanego C1-Inhibitorem. Konsekwencją ww. defektu genetycznego jest albo produkcja białka C1-Inhibitora o niskim stężeniu, albo produkcja C1-Inhibitora w odpowiednim stężeniu, ale pozbawionego aktywności biologicznej.

Występują dwa typy HAE (Typ I i Typ II) oparte na ukrytej wadzie genu kontrolującego białko C1-inhibitor esterazy (C1INH). Ich przyczyną jest mutacja genu odpowiedzialnego za produkcję białka C1 inhibitora esterazy (C1-INH). W przeciwieństwie do innych schorzeń genetycznych, w Dziedzicznym Obrzęku Naczynioruchowym zdrowy gen nie jest w stanie skompensować wady występującej w innym genie.

W zdrowym organizmie, C1-INH reguluje produkcję hormonu o nazwie bradykinina, który odgrywa niezwykle ważną rolę w kontroli rozszerzania i przepuszczalności naczyń krwionośnych, np. wskutek reakcji na odniesiony uraz lub występującą infekcję. Jeżeli C1-INH nie funkcjonuje prawidłowo lub jego stężenie jest obniżone, dochodzi wówczas do uwolnienia nadmiernej ilości bradykininy, co skutkuje powstaniem miejscowych obrzęków w postaci płynów w przestrzeni śródmiąższowej.

Od niedawna rozpoznawalny jest również Typ III HAE. W przeciwieństwie do pozostałych typów schorzenia, Typ III nie jest związany z niedoborem C1-INH. Oddziałuje głównie na pacjentów płci żeńskiej i przyjmuje się, że jest on skojarzony z mutacją czynnika XII.

Napady Dziedzicznego Obrzęku Naczynioruchowego często pojawiają się, pomimo że chory nie odczuwa żadnych dolegliwości. Jednakże, w niektórych przypadkach, pacjent jest w stanie przewidzieć nadchodzący obrzęk. Bardzo często występujące infekcje, drobne skaleczenia, czy urazy mechaniczne, mogą wyzwalać napady obrzęku. Zabieg dentystyczny, a także zabieg usunięcia migdałków mogą przyczynić się do obrzęku krtani. Również odczuwalny stres lub zmęczenie psychiczne wywołują niepożądany napad.
Czynnik hormonalny jest kolejny znanym przykładem wyzwalającym obrzęk. Zwiększona częstotliwość napadów może występować u kobiet stosujących produkty lecznicze zawierające estrogeny. Również leki obniżające ciśnienie tętnicze, tzw. ACE inhibitory, mogą przyczyniać się do wystąpienia obrzęków z uwagi na właściwości spowalniające rozkładanie bradykininy w organizmie, co jednocześnie skutkuje zwiększeniem jej poziomu.
Obrzęk krtani może wystąpić zarówno samoczynnie, jak i wskutek uszkodzenia błony śluzowej jamy ustnej, np. podczas zabiegu dentystycznego. Pierwszymi oznakami obrzęku krtani będą problemy z przełykaniem, zmiana głosu i pojawiająca się chrypka.

Nasilający się obrzęk krtani prowadzi do wystąpienia problemów z oddychaniem, które mogą przyczynić się w ekstremalnych przypadkach do uduszenia. Jeżeli pacjent doświadcza tego typu objawów powinien bezzwłocznie skorzystać z pomocy medycznej.

Jeżeli pacjent doświadcza nawracających napadów obrzęku kończyn, twarzy, szyi, pośladków, genitaliów, czy silnych bóli brzusznych, które utrzymują się od kilku godzin do kilku dni, wówczas Dziedziczny Obrzęk Naczynioruchowy powinien być rozważany, jako jedna z potencjalnych przyczyn napadów.
Jeżeli w rodzinie chorego nastąpiło już rozpoznanie HAE, wówczas można przypuszczać, że występujące u pacjenta nawracające napady to Dziedziczny Obrzęk Naczynioruchowy.
Co więcej, jeżeli występujący obrzęk nie reaguje na leki antyhistaminowe, kortykosteroidy, czy epinefrynę, również może to potencjalnie świadczyć o występowaniu HAE.

Aby dokonać właściwej diagnozy laboratoryjnej objawów HAE należy dokonać laboratoryjnego oznaczenia:
1. Poziomu C1-Inhibitora
2. Aktywności C1-Inhibitora
Najbardziej powszechna forma schorzenia – Typ I – charakteryzuje się niskim poziomem C1-Inhibitora, natomiast mniej powszechna forma – Typ II – posiada normalny lub nieco podwyższony poziom C1-Inhibitora, pozbawiony aktywności biologicznej.

Kobiety ze zdiagnozowanym Dziedzicznym Obrzękiem Naczynioruchowym mogą posiadać potomstwo, jako że HAE nie ma wpływu na płodność. Należy jednak zwrócić szczególną uwagę na fakt, że androgeny stosowane w profilaktyce Dziedzicznego Obrzęku Naczynioruchowego, mogą pośrednio wpływać na zdolności rozrodcze.

Podczas ciąży, częstotliwość napadów obrzęków, jak również ich bolesność, może ulegać zwiększeniu lub zmniejszeniu. W przypadku zajścia w ciąże, pacjentka powinna zostać objęta szczegółową opieką przez specjalistę z zakresu HAE.

HAE to choroba zaliczona do grupy rzadkich, stosunkowo mało znana. Dodatkowo, pojawiające się u pacjentów objawy, są podobne do objawów występujących w bardziej powszechnych schorzeniach, jak: różnego rodzaju alergie, czy bóle brzuszne spowodowane zapaleniem wyrostka robaczkowego. To stanowi największą trudność w dokonaniu prawidłowej diagnozy.

Dziedziczny Obrzęk Naczynioruchowy może również być mylony z innymi formami obrzęków, jak np. obrzęk alergiczny. W przeciwieństwie do tej formy obrzęku, Dziedziczny Obrzęk Naczynioruchowy nie reaguje na leki antyhistaminowe, kortykosteroidy, czy epinefrynę. W wielu przypadkach, wskutek bólu i obrzęków żołądkowo-jelitowych, prawidłowa diagnoza pacjenta może trwać bardzo długo. Jednakże, jeżeli u chorego podejrzewa się występowanie HAE, właściwa diagnoza może zostać potwierdzona bardzo szybko poprzez wykonanie właściwego badania krwi.

Aktualnie w Dziedzicznym Obrzęku Naczynioruchowym pacjent ma trzy opcje leczenia: ostra faza leczenia, długo terminowa profilaktyka i krótko terminowa profilaktyka.
złagodzenie objawów. Tego typu leczenie skierowane jest w szczególności do pacjentów z obrzękiem krtani, który może doprowadzić do śmierci wskutek uduszenia, jeśli pozostanie nieleczony.
Zalecane możliwości postępowania w ostrej fazie leczenia napadu obrzęku naczynioruchowego są zróżnicowane w zależności od kraju, w którym leczony jest pacjent, co związane jest bezpośrednio z faktem, że poszczególne produkty lecznicze nie są zarejestrowane we wszystkich krajach. W takich przypadkach leczenie może zostać ograniczone do niespecyficznych leków, takich jak kwas traneksamowy lub po prostu środki przeciwbólowe.
W krajach, w których dostępne są: koncentrat C1-INH, Ikatibant lub Ecallantid, mogą być one stosowane w postępowaniu w ostrej fazie leczenia. Ikatibant i Ecallantid podawane są poprzez zastrzyk podskórny, natomiast koncentrat C1-INH podawany jest poprzez zastrzyk dożylny.
Długoterminowa profilaktyka przeznaczona jest dla pacjentów, których jakość życia została mocno obniżona wskutek choroby. To zazwyczaj są pacjenci, u których napady obrzęku występują bardzo często lub są bardzo bolesne, oraz pacjenci, u których występuje wysokie ryzyko pojawienia się obrzęku krtani. Celem długo terminowej profilaktyki jest redukcja częstotliwości napadów oraz ciężkości ich oddziaływania na pacjenta.
Krótko terminowa profilaktyka stosowana jest w przypadku pacjentów z planowanym zabiegiem dentystycznym lub chirurgicznym. W krajach, w których dostępny jest koncentrat C1-INH, należy podawać go drogą dożylną około 1-1,5 godziny przed planowanym zabiegiem. W pozostałych krajach stosuje się wysokie dawki androgenów podawane co najmniej przez pięć dni przed planowanym zabiegiem oraz przez cztery dni po jego przeprowadzeniu.
Wada chromosomu 11 odpowiedzialnego za Dziedziczny Obrzęk Naczynioruchowy jest równie powszechna w występowaniu, zarówno u kobiet, jak i u mężczyzn i może być przekazywana przez każdą z płci. Schorzenie jest dziedziczone autosomalnie dominująco, zatem dziecko, niezależnie od płci, ma pięćdziesięcioprocentową możliwość odziedziczenia choroby po jednym ze swoich rodziców.